Op-ed: Bujrum

Datum : 20/10/2019 Piše : Arif Muharemi

Bujrum[1].

Preispitivanje društvenih okvira i statusa građana je opis posla današnjih umetnika.

Bavljenje kulturom i bavljenje umetničkim aktivnostima prilično je novo opredeljenje na Kosovu. Posle Drugog svetskog rata u bivšoj Jugoslaviji su osnovane formalne obrazovne institucije za buduće glumce, reditelje, slikare i muzičare da kako bi obrazovali nove generacije da steknu određene veštine i posluže ideji. Manje više.

Nekada, bavljenje kulturom i umetnošću imalo je malo veze sa uvođenjem i predstavljanjem ideje kritičkog mišljenja zajednici, kao osnovnog formata kulturne emancipacije a ideja “šta je estetsko” polako se počela uvoditi – ljudi u gradovima počeli su da posećuju novoizgrađenu kulturnu infrastrukturu: posećivali pozorišne predstave i galerijske izložbe, dok su se ljudi na selu često zabavljali uz kulturno-umetnicka drustva osnovana da pevaju i plešu proslavljajući svoj “novi i prosperitetni život”. Sve to spakovano u prelepi i sjajni ideološki omot, u službi konceptualnog, zamišljenog prijateljstva.

Kako kultura pripada javnom domenu, verujem da njena uloga danas poprima drugačije dimenzije. Umetnik je branilac javnih predmeta. Štaviše, kulturni radnici i umetnici trebaju težiti društvenom uticaju i moraju biti opremljeni širokim spektrom socijalnih veština, a ne samo veština stečenih tokom svog školovanja. Svi znamo da obrazovni sistem u našem regionu jedva da naoružava studente kritičkim perspektivama koje jedan aktivni građanin treba da poseduje.

Danas su umetnici faktor promene. Umetnik treba da bude glavni pokretač društvenih procesa i da podržava marginalizovane ljude dok njegov rad i tvorevine prožimaju društveno tkivo; politički humor, pozorište, grafiti i multimediji su danas moćno sredstvo izazivanja reakcije javnosti.

Umetničko delo je danas prevazišlo estetski okvir, što je zapravo i bila njegova obrazovna svrha prethodnih decenija. Danas, umetnost je znanje a njena lepota leži u reakcijama koje budi, u zajednicama koje okuplja, u stvarima za koje se zalaže i za koje se bori.

Umetnik danas ne treba da pripada vođi niti da služi i štiti glavne ideje koje proističu iz brošura političkih partija. Umetnik koji ne preispituje je tu samo da sluša i radi ono što mu se kaže. Umetnik se ne pokorava.

Zbog toga se lokalna umetnička scena mora prebaciti na buntovnički modus, kako bi osporila mentalne mape i granice i suprotstavila se izmišljenim idejama i slikama uokvirenim popularnim medijima koji propagiraju u službi nekolicine. Kulturne tvorevine mogu uticati na volju i mogu podstaknuti bitan intersocijalni dijalog u svrhu diskusije o suštinskim pitanjima za budućnost; voda, priroda, životna sredina, kvalitet vazduha, hrana, obrazovanje, zdravlje, grad i sve perspective koje su nam zajedničke. Umetnost je odlično oruđe koje služi da prodrma, probudi i izvede zajednice van svojih komfornih zona. Sagledavajući širu sliku, na današnjem Kosovu – nažalost – i dalje uočavamo velike praznine među društvenim slojevima, a siromaštvo se uporno gura pod tepih: u ovom slučaju, umetnik je danas društveni pobornik. Umetnik je čovek. Uzbunjivač. Podsetnik. Osim što se brine za ulepšavanje grada i okoline, umetnik ima prilike da pusti glas za sve one koji su izgubili glasove, jer umetnik vidi dalje od svakodnevne politike.

Dok još sanjamo, umetnik zna da ono što nam je ostalo je zapravo sve što sada imamo. Pored svih zloglasnih, namerno napisanih medijskih naslova lažnih vesti kojih je sve više, potrebno nam je više umetnika i buntovnika kako bi nam pokazali put solidarnosti i pozvali nas nas preko zidova, preko mostova.

Danas, umetnik treba širiti nadu.

 

[1] “Bujrum”, turski “Buyrun” –pozivnica, dobrodošlica. Reč koja je poznata svim zajednicama i etničkim grupama koje žive na Kosovu.

 

Arif Muharemi je bio urednik rubirike koja se bavila umetnošću i kulturom u dnevnim novinama Koha Ditore i Ekspres u priodu od 1999. godine do 2005. Bio je urednik programa za kulturu BIRN – Život na Kosovu, 2008. godine. Na RTK je prenosio program i dao svoj doprinos engleskom izdanju koje je izlazilo na 15 dana, Pristina Insight – Prištinski uvid. Trenutno radi u Centru za multimedije (Qendra Multimedija) i menadžer je na projektu koji je finansiran od strane Evropske Unije.

 

Ovaj tekst izrađen je u sklopu projekta “ARTivism  – povezivanje zajednica kroz kulturu i umetnost” koji implementirale nevladine organizacije LINK iz Severne Mitrovice i Futja Ngjyre iz Južne Mitrovice uz finansijsku podršku KFOS-a. Mišljenja, nalazi i/ili zaključci koji su izneti u ovom tekstu pripadaju autoru i ne predstavljaju nužno stavove Kosovske fondacije za otvoreno društvo.


Bujrum[1].

Challenging the social frameworks and status of citizens is the job description of today’s artists.

Doing culture and engaging into artistic activities is fairly a new commitment in Kosovo; after the WWII, in former Yugoslavia were established formal educational institutions for future actors, directors, painters and musicians to acquire certain skills, educate new generations and serve an idea. More or less.

Back then, being engaged in the field of culture and arts had a little to do with introducing and engaging community into critical thinking, as a basic format of cultural emancipation and the idea of ‘what is aesthetic’ slowly began to be introduced – urban folks started to go and visit the newly built cultural infrastructure: experience theatre performances, and gallery exhibitions while people in the village were frequently entertained by folk troupes established to sing and dance while celebrating their ‘new and prosperous life’. Everything packed in a beautiful, shiny ideological wrap, in service of a conceptually imaginary camaraderie.

As culture belongs to the public domain, I believe its role today grasps different dimensions. Artist is the defender of the public cause. Moreover, cultural workers and artists need to aim for a social impact and have to be equipped with a wide range of social skills and not only their skills gained during their education. We all know that education system in our region barely arms students with the critical perspectives an active citizen should possess.

Artists today is the change agent. An artist needs to be the front-liner of social causes and supporting the people in margins as their work and creations permeate the social fabric; political humour, theatre, graffiti and multimedia today are a powerful tool to stir a public reaction.

Art work today has gone beyond the aesthetic frame, what in fact was its educational purpose in earlier decades. Today, art is knowledge and its beauty lies in the reactions it awakens, in communities it gathers, in causes it stands and defends for.

The artist today should not belong to a leader nor to serve and protect the main ideas deriving from political party brochures. An artist who doesn’t question is there only to listen and do what is told to. An artist doesn’t obey.

That is why, local arts scene(s) need to switch into the misfit mode, to challenge mental maps and borders and to oppose the fabricated ideas and images framed by mainstream media that propagate in service of the few. Cultural creation can affect the will and can instigate an important intersocietal dialogue to discuss essential issues for the future; water, nature, environment, air quality, food, education, health, city and the perspectives we all share. Arts is a great tool to shake, awake and take societies out of their bubbles.

Staring into big picture, in today’s Kosovo – unfortunately – we still see great gaps among social layers with poverty being the very visible elephant in our room: in this case, the artist today is the social advocate. An artist is the human. The whistle-blower. The reminder. Aside of taking care of beautifying the city and its surroundings, the artist has an important voice to say for all of those who have lost their voices, because the artist sees beyond daily politics.

While we still dream, the artist knows that what we’re left with, is all we have now. Beyond all the notoriously intentional media titles of increasing fake news, we need more artists and misfits to show us a way to solidarity and invite us across the walls, across the bridges.

Today, the artist needs to spread hope.

 

 

[1] “Bujrum”, from Turkish “Buyrun” – an invitation, a welcoming. A word known and familiar to all communities and ethnic groups living in Kosovo.

 

Arif Muharremi covered culture and arts for the dailies Koha Ditore and Express from 1999-2005. In 2008, he produced the culture program for BIRN – “Life in Kosovo” RTK-broadcasted show and contributed to the biweekly English publication, Prishtina Insight. Currently he is engaged with Qendra Multimedia and manages the Culture for change program that if funded by EU.

 

Ky tekst është përgatitur si pjesë e projektit “ARTivism – Lidhja e Komuniteteve përmes Kulturës dhe Arteve” të implementuar nga OJQ LINK nga Mitrovica e Veriut dhe Futja Ngjyra nga Mitrovica e Jugut me mbështetje financiare nga KFOS. Mendimet, përfundimet dhe / ose konkluzionet që janë të paraqitura në këtë tekst janë të autorit dhe nuk përfaqësojnë domosdoshmërisht pikëpamjet e Fondacionit Kosovar për Shoqëri të Hapur.